9 Bateria Artylerii Stałej Ustka-Lędowo

 

9. Bateria Artylerii Stałej Ustka-Lędowo – to kompleks fortyfikacji, który powstał wynikiem przyjętej w latach 50-tych przez Dowództwo Marynarki Wojennej, koncepcji obrony wybrzeża i prowadzenia walk na pozycjach artyleryjsko-minowych.

9. BAS była jedną z siedmiu tego typu jednostek, uzbrojonych w radzieckie działa B-13 „Staliniec” o kalibrze 130 mm. Na podstawie przedstawionych przez Dowódcę Marynarki Wojennej projektów, decyzję o rozmieszczeniu i budowie baterii podejmował osobiście Minister Obrony Narodowej. Wtedy to na podstawie zarządzenia Szefa Sztabu Generalnego oraz rozkazu Dowódcy Marynarki Wojennej rozkazano Szefowi Artylerii Nadbrzeżnej w terminie do dnia 01 grudnia 1951 roku sformować 9 Baterie Artylerii Stałej (Jednostkę Wojskową nr 4478). Jednostka ta istniał do 1962 roku a jej sukcesorem został nowo powstały 9 Dywizjon Artylerii Nadbrzeżnej (rakietowy) przejmując jednocześnie nr jednostki. Z założeń całościowych artylerii nadbrzeżnej wynikało min: wspieranie swym ogniem okręty bliskiego dozoru bazowego, odpieranie ataków lekkich sił nieprzyjaciela, zabezpieczenia wojenno-morskich baz morskich, obrona i ochrona pól minowych,  walka z okrętami przybrzeżnych linii nieprzyjaciela.

Początki działa B-13 sięgają roku 1929, kiedy rozpoczęto projektowanie działa kal. 130mm przeznaczonego dla okrętów podwodnych. Niestety działo okazało się być za duże i przeznaczono je na uzbrojenie niszczycieli. Po wielu opóźnieniach i modyfikacjach zostało wdrożone do produkcji i przyjęte na uzbrojenie w 1936 roku. Początkowo borykano się z problemem niskiej żywotności lufy związanej z dużym ciśnieniem roboczym w komorze. Rozważano nawet opracowanie lufy poligonalnej, jednak prostszym rozwiązaniem okazało się pogłębienie bruzd w gwintowaniu. Działa były szeroko stosowane podczas II wojny światowej m.in. na niszczycielach typu Leningrad, proj. 7/7U oraz proj. 38 a także na lądzie jako działa artylerii nadbrzeżnej. W Polsce były używane na niszczycielach proj. 30bis (Grom i Wicher) – w wieżach dwudziałowych. W wersji jednodziałowej B-13-3s były używane właśnie w artylerii nadbrzeżnej, jako standardowe uzbrojenie nowo budowanych Baterii Artylerii Stałej. Produkcję zamknięto w roku 1954 łączną liczbą 1199 wykonanych egzemplarzy armaty B-13 różnych wersji.

Dane taktyczno-techniczne:

kaliber

130mm

długość lufy

50 kalibrów

szybkostrzelność

6-10 strz./min.

zasięg

-pociskami PB-46, OF-46: 25,597m

masa

13,8 t

kąt podniesienia lufy

od -5° do +45°

zakres obrotu

 360°

naprowadzanie

 -w poziomie: 5°/s

 -w pionie: 5°/s

Amunicja:

pociski:

– przeciwpancerny PB-46 wz.28 o masie 33,5 kg 

– burzący F-46 wz.28 o masie 33,4 kg

– odłamkowo-burzący OF-46 wz.28 o masie 33,4 kg

– przeciwlotniczy ZS-46 wz.28 o masie 33,4 kg

– nurkujący o masie 33,15 kg

– oświetlające SB-46 i SP-46

ładunek miotający bojowy: 11kg , zredukowany: 5 kg

prędkość początkowa pocisku PG-46,F-46,OF-46,ZS-46/oświetlającego/nurkującego

 870/675/237,7 m/s

żywotność lufy

1100 strz.

Do samodzielnych zadania baterii należało organizowanie i prowadzenie morskich operacji desantowych, użycie artylerii nadbrzeżnej w obronie przeciw desantowej
w warunkach użycia broni atomowej, ochrona bazy morskiej Ustka z morza, lądu i powietrza, wykorzystanie artylerii w obronie miejsca postoju floty, współdziałanie z wojskami lądowymi w obronie bazy od strony lądu oraz wiele innych.

Działobitnie:

Zespół umocnień baterii położony jest ok. 3,5 km na zachód od Ustki a w jej skład wchodzą obiekty:

– cztery stanowiska ogniowe,

– główny punkt kierowania ogniem (wieża) wraz z centralą artyleryjska,

– zapasowy punkt kierowania ogniem (wieża),

– wieża radaru artyleryjskiego typu Załp-B,

– magazyn amunicji zasadniczej,

– magazyn amunicji specjalnej,

– dwa schrony obsługi,

– elektrownia z trafostacją,

– wzmocnione punkty obserwacji dwubocznej (wieże),

– dwa schrony-garaże reflektora i agregatu.

Ponadto fortyfikacje jednostki otoczone są licznymi umocnieniami polowymi stanowiącymi 4-ty Batalionowy Rejon Umocniony.

9 Bateria Artylerii Stałej była przygotowana na atak bronią masowego rażenia, doskonale zamaskowana z lądu, morza i powietrza. Ściśle utajniona przez wiele lat była niedostępna nie tylko dla okolicznych mieszkańców ale również dla żołnierzy sąsiadujących jednostek wojskowych. Swoimi zadaniami oraz dużą siłą ognia stanowiła ważny element obrony wybrzeża PRL a co za tym idzie południowo-bałtyckiej granicy Układu Warszawskiego.

W 1974 roku rozwiązano ustecką 9. BAS i wszystkie tego typu polskie jednostki. Artyleryjskie działa na długo przedtem przestały się liczyć w koncepcji obronnej Układu Warszawskiego. Od lat 60-tych rosło znaczenie broni rakietowej i środków ataku powietrznego. Po rozwiązaniu baterii zaprzestano konserwacji „Stalińców”, a w roku 1994 rozebrano je i wysłano na złom.

Wieża radarowa:

Wieża dalmierza i Głównego Punktu Kierowania Ogniem (GPKO)

Zapasowy Punkt Kierowania Ogniem (wieża)